Άρθρα

Πώς να γιορτάσουμε το ΟΧΙ όσοι ζούμε έξω;

By Οκτώβριος 28, 2016 No Comments

του Μιχάλη Μούτσελου, Göttingen, Γερμανία

Για όσους Έλληνες ζούμε και εργαζόμαστε έξω από την Ελλάδα, όλα σήμερα συνηγορούν ότι είναι μια μέρα όπως οι άλλες. Αργία δεν έχουμε, παρελάσεις δε γίνονται, οι πολιτικοί στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση μιλούν για θέματα της επικαιρότητας και όχι για το μήνυμα της ημέρας. Όπως λίγο πολύ συμβαίνει με το Ορθόδοξο Πάσχα ή την 25η Μαρτίου, εμείς που μένουμε έξω συμμετέχουμε διαθλαστικά και επιφανειακά.

Οι συγγενείς στην Ελλάδα τηλεφωνούν από τον τόπο εκδρομής όπου βρίσκονται λόγω αργίας ή από το οικογενειακό τραπέζι. Οι ειδήσεις που βλέπουμε από streaming το βράδυ έχουν εμβόλιμο ιστορικό ρεπορτάζ για το ελληνοαλβανικό μέτωπο. Οι ελληνικές σελίδες που παρακολουθούμε στο facebook σχολιάζουν τα σημαντικά και τα ασήμαντα στις φωτογραφίες και δηλώσεις των παρελάσεων. Όλα αυτά μας απασχολούν για κάποια λεπτά της ημέρας, πριν κάνουμε κάτι άλλο. Κάποιες φορές θα πάμε στην τοπική ενορία ή στη γιορτή του ελληνικού σωματείου. Οι πιο ευαίσθητοι θα αφιερώσουμε μια-δυο σκέψεις να θυμηθούμε τις ιστορίες των παππούδων μας.

Ας μη γελιόμαστε όμως, τις περισσότερες φορές θα καταπιαστούμε περισσότερο με τα σχέδια του ερχόμενου Σ/Κ και θα προχωρήσουμε με τις ζωές μας. Είναι πολύ δύσκολο να εστιάσεις στη μνήμη ή το νόημα της επετείου όταν μένεις έξω, σε άλλες κοινότητες και στους ρυθμούς μιας άλλης πραγματικότητας. Εδώ είναι δύσκολο να το κάνεις στην Ελλάδα.Προφανώς, η αναντιστοιχία εθνικής γιορτής και καθημερινότητας για εμάς που ζούμε έξω δεν περιορίζεται στα πρακτικά. Αν το «έπος του ’40» είναι ένα ΟΧΙ στους ξένους, εμείς έχουμε πει ένα μεγαλοπρεπέστατο ΝΑΙ να ξενιτευθούμε και να χτίσουμε τις ζωές μας αποδεχόμενοι τον τρόπο ζωής των ξένων.

Αν σημαίνει, σωστά νομίζω, την επιλογή της ελευθερίας και της δημοκρατίας απέναντι στον ολοκληρωτισμό, εμείς έχουμε επιλέξει να τα γευθούμε αυτά κάπου αλλού, παραπονούμενοι συχνά ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε ελευθερία και δημοκρατία στην ποιότητα που θέλουμε. Τέλος, αν η γιορτή είναι κορύφωση εθνικής ομοψυχίας, δεν έχει υπάρξει περίοδος τα τελευταία τριάντα χρόνια κατά την οποία, εντός και εκτός Ελλάδας, έχουμε υπάρξει τόσο διασκορπισμένοι και διχασμένοι.Όμως όλα αυτά σημαίνουν ότι όσοι είμαστε έξω αφελληνιζόμαστε σιγά σιγά; Κατά τη γνώμη μου όχι, εμφατικά όχι.

Οι Έλληνες του εξωτερικού γιορτάζουμε την ελληνικότητά μας με άλλους τρόπους και αυτό θέλω να τονίσω εδώ. Για να το πούμε εντελώς σχηματικά, αντί για μεγάλο ΌΧΙ της μίας ημέρας, τιμούμε την Ελλάδα με πολλές μικρές καταφάσεις και κάθε μέρα.Η μέρα μας ξεκινά διαβάζοντας για την Ελλάδα στις ξένες εφημερίδες και συγκρίνοντάς τις με όσα γράφουν οι ελληνικές εφημερίδες. Συνεχίζει ακούγοντας ελληνικό ραδιόφωνο με εκπομπές που ανακαλύπτουν μουσικές από το εξωτερικό, με τρόπους που τις παντρέυουν με ευαισθησίες και προσλήψεις ενός Έλληνα παραγωγού, με τις οποίες νιώθουμε πιο οικεία.Στη δουλειά περνούμε ώρες να μάθουμε καινούρια πράγματα, συναποφασίζουμε για νέα πρότζεκτ, δοκιμάζουμε ιδέες, τεχνικές, προιόντα.

Στην καθημερινότητά μας ζούμε σε πόλεις, συμμετέχουμε σε δράσεις, δραστηριοποιούμαστε ως πολίτες με τρόπους καινούριους και συναρπαστικούς. Και στο τέλος της ημέρας ή της εβδομάδας σκεφτόμαστε, πολλές φορές ασυναίσθητα, αν υπάρχει κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα και πώς θα μπορούσαμε να το φέρουμε και να το δοκιμάσουμε εκεί.

Κάποιοι το τολμάνε κιόλας.Το αντίστροφο κάνουμε όταν γυρίζουμε στην Ελλάδα: αν δούμε κάτι όμορφο (ένα φαγητό, ένα ρούχο, ένα βιβλίο, ένα ξενοδοχείο, ένα μπαρ, μια ιδέα, μια εταιρεία) θέλουμε να το φέρουμε στον τόπο που μένουμε, να κάνουμε τις ζωές μας έξω πιο «ελληνικές». Και χαιρόμαστε διπλά όταν βλέπουμε άλλους Έλληνες να το έχουν καταφέρει αυτό, να φέρουν στο νέο μας σπίτι κάτι που γινόταν καλύτερα στο παλιό.Αισθανόμαστε υπεύθυνοι, όταν κάποιος ξένος συνάδελφος πηγαίνει διακοπές στην Ελλάδα, να του προτείνουμε τα καλύτερα μέρη, λες και κρίνεται η προσωπική μας αξιοπιστία.

Η πόλη μας, το νησί μας, το χωριό μας βάζουν στο μυαλό μας σοβαρή υποψηφιότητα να γίνουν κομμάτι μιας διευρυμένης γεωγραφίας, οι πρωταγωνιστές μιας όμορφης ιστορίας που θα πει ένας Ευρωπαίος ή μια Αμερικάνίδα όταν γυρίσει στο δικό του σπίτι. Αυτό που ελπίζουμε ότι έχουμε καταφέρει εμείς έξω, θέλουμε, ίσως κάπως ματαιόδοξα, να το καταφέρει και ο τόπος που μεγαλώσαμε ή πήγαμε διακοπές.Νιώθουμε διπλά όμορφα όταν βρεθούμε σε μία έκθεση, ένα συνέδριο ή μια δουλειά και Έλληνας ή Ελληνίδα έχει να πει κάτι νέο, έχει φτιάξει κάτι όμορφο δίπλα στα όμορφα που έχουν φτιάξει άλλοι. Όχι γιατί οι Έλληνες είναι καλύτεροι από τους άλλους εξ ορισμού, αλλά γιατί ξεχωρίζουν μαζί με τους άλλους και κάνουν και τους άλλους καλύτερους.

Έχουμε φίλους και συνεργάτες από παντού, έχουμε συνηθίσει να συναναστρεφόμαστε τους ξένους, θαυμάζουμε τα καλά τους και ανεχόμαστε τις παραξενιές τους, αλλά κρατάμε μια ιδιαίτερη θέση για μια γνωριμία, μια φιλία ή συνεργασία με Έλληνες. Βέβαια, για μας δεν είναι αυτό αρκετό, αν ο Έλληνας δεν είναι καλής πάστας άνθρωπος ή επαγγελματίας, θα τον απορρίψουμε, ίσως ακόμη πιο εμφατικά – η δυσκολίες του να ζούμε έξω μας έχει κάνει άλλωστε γρήγορους και ανυπόμονους στις κρίσεις μας. Αλλά αν ταιριάζουν τα χνώτα μας, ξέρουμε ότι η μητρική γλώσσα και οι κοινές αναφορές μπορούν να δώσουν κάτι ιδιαίτερο. Μια βραδιά με αστεία, ανησυχίες, σχέδια και αναμνήσεις που έχουν να κάνουν με την Ελλάδα έχει ιδιαίτερη αξία για εμάς που μένουμε έξω.

Αγαπάμε να διαβάζουμε κάτι περίτεχνο στη μητρική μας γλώσσα ακόμη και αν η καθημερινότητά μας είναι εξ ολοκλήρου σε μια άλλη. Οι όμορφοι ελληνικοί στίχοι και οι μελωδίες ενός παλιού τραγουδιού από τα παιδικά μας χρόνια ή ενός νέου που ανακαλύψαμε γυρνώντας το καλοκαίρι θα μας μιλήσουν με τρόπους που ακόμη και οι πιο κοσμοπολίτες από εμάς παραδέχονται.

Πάσχουμε να βρίσκουμε καλές μεταφράσεις και να τις δώσουμε σε ανθρώπους που αγαπάμε από τη ζωή μας έξω και που δε μιλούν ελληνικά, ώστε να καταλάβουν κομμάτι από αυτό που είμαστε, από πού ερχόμαστε.Όσοι έχουμε παιδιά, πασχίζουμε να μάθουν ελληνικά, για να μπορούν να μιλούν με τους παππούδες, να μπορούν να κάνουν πιο έυκολα φιλίες με Έλληνες, να χαίρονται περισσότερο τα καλοκαίρια τους στην Ελλάδα, να μπορούν να διαβάσουν, να εκτιμήσουν τα τραγούδια που εκτιμούμε κι εμείς κι ακόμα πιο πολλά.

Για κάθε όμορφο δίωρο που αφιερώνει ένας Έλληνας γονιός για για να πάει το παιδί του στην παρέλαση σήμερα, οι Έλληνες γονείς στο εξωτερικό αφιερώνουμε πολλές ώρες μιλώντας στο παιδί μας στα ελληνικά, επιμένοντας ακόμα κι αν μας απαντάει στη γλώσσα που χρησιμοποιεί με τους φίλους του στο σχολείο.

Τα λέω όλα αυτά για τους εξής λόγους.

Πρώτον, οι συγκεκριμένοι τρόποι να αγαπάς, να τιμάς και να προτιμάς την πατρίδα σου δεν εκτιμώνται και δεν προβάλλονται πολύ, ούτε σε μέρες εθνικών επετείων ούτε σε άλλες μέρες. Είναι δίχως φανφάρες, είναι όμως στην πραγματικότητα οι τρόποι με τους οποίους πολλοί Έλληνες του εξωτερικού υπερασπιζόμαστε και τιμούμε τη χώρα μας, παίρνουμε ρίσκα και αφιερώνουμε χρόνο για όσα αγαπάμε σε αυτήν. Ας κοντοσταθούμε λοιπόν σήμερα και για αυτά τα μικρά Ναι χιλιάδων Ελλήνων του εξωτερικού σήμερα μαζί με το μεγάλο Όχι των προγόνων μας.

Δεύτερον, νομίζω πώς έχουμε πολλά να μάθουμε από τέτοιες μικρές πράξεις κοσμοπολίτικου πατριωτισμού, για να το πούμε έτσι. Ειδικά σήμερα που μπορεί να είναι αφορμή περισυλλογής για το τι σημαίνει να είσαι Έλληνας σε ένα κόσμο που γίνεται πιο μικρός στις αποστάσεις και πιο περίπλοκος ως προς το ποιοι είμαστε.

Αυτά που περιγράφω δεν αντιμετωπίζουν τον ξένο ως εχθρό, αλλά ως έμπνευση και γνώση, και ταυτόχρονα ως πιθανό φίλο, συνεργάτη, σύντροφο, δηλαδή υποψήφιο κοινωνό αυτού που εμείς είμαστε, κάτι που εμπεριέχει την ελληνικότητά μας. Τρίτον, τα παραπάνω δε σνομπάρουν την ελληνικότητα, όσα ήταν και είναι ο τόπος μας και οι άνθρωποί του, τις ιδιαιτερότητες και τις ευαισθησίες των Ελλήνων, τις δικές μας προσωπικές, ελληνικές εμπειρίες. Απλά όσοι μένουμε έξω, αναγνωρίζουμε, δηλαδή αναγκαζόμαστε να αναγνωρίσουμε, ότι η ελληνικότητα είναι ένα όμορφο και απαιτητικό work in progress.

Αυτός ο κατά βάση ατομικός και συχνά άρρητος πατριωτισμός ελπίζω να καταλήξει σε νέες, απρόσμενες, ενδιαφέρουσες ελληνικές συλλογικότητες. Προς το παρόν παραμένει υπόγειος, αλλά ουσιαστικός. Αυτόν θα γιορτάσω εγώ σήμερα.